مدل کسب و کار جمع سپاری

مدل کسب و کار جمع سپاری (Crowdsourcing) به زبان ساده یعنی کسب و کار به جای اینکه تمام منابع موردنیاز خود را از داخل مجموعه تامین کند، از ظرفیت تعداد زیادی از افراد خارج از سازمان استفاده می‌کند.

در این مقاله از آکادمی کسب و کار پاکراه، تصمیم داریم بیشتر در مورد این مدل کسب و کار، مزایا و معایب و نحوه عملکرد و اجرای آن با شما صحبت کنیم؛ پس حتما تا انتها همراهمان بمانید و اگر سوالی داشتید، در بخش کامنت‌ها یا پرسش و پاسخ بپرسید.

مدل کسب و کار جمع سپاری چیست؟

مدل کسب و کار جمع سپاری مدلی است که در آن یک کسب و کار، سازمان یا فرد، بخشی از فعالیت‌ها، ایده‌ها، اطلاعات، محتوا، حل مسئله یا منابع موردنیاز خود را به تعداد زیادی از افراد خارج از مجموعه واگذار می‌کند.

واژه Crowdsourcing از ترکیب دو مفهوم Crowd به معنای جمع یا گروه بزرگی از افراد و Sourcing به معنای تامین منابع تشکیل شده است.

البته منظور از منبع در اینجا فقط پول نیست. یک کسب و کار می‌تواند از جمعیت برای موارد مختلفی مانند موارد زیر استفاده کند:

• ارائه ایده برای یک محصول جدید،
• طراحی لوگو یا بسته‌بندی،
• تولید محتوا،
• حل یک مسئله فنی،
• جمع آوری داده،
• نظرسنجی و شناخت نیاز مشتری،
• تولید نرم افزار،
• ارزیابی و امتیازدهی محصولات،
• تامین سرمایه،
• انجام بخشی از یک پروژه.

بنابراین، اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم:

جمع سپاری یعنی استفاده هدفمند از توانایی‌ها، ایده‌ها، اطلاعات یا منابع تعداد زیادی از افراد برای انجام کاری که پیش از این ممکن بود توسط یک فرد یا تیم محدود انجام شود.

چرا مردم در جمع سپاری مشارکت می‌کنند؟

کسب و کاری که قصد اجرای جمع سپاری دارد، باید قبل از شروع کمپین بداند:

«چرا یک نفر باید برای مشارکت در پروژه من وقت یا پول خود را صرف کند؟»

این سوال بسیار مهمی است؛ چون موفقیت مدل جمع سپاری به مشارکت مردم وابسته است. اگر جواب این سوال مشخص نباشد، احتمال شکست کمپین افزایش پیدا می‌کند.

افراد ممکن است به دلایل مختلف زیر مشارکت کنند:

• دریافت پاداش: مثلا محصول، تخفیف یا جایزه دریافت کنند،
• کسب درآمد: در پروژه‌هایی که مشارکت مالی یا تخصصی با پرداخت همراه است،
• علاقه به موضوع: فرد ممکن است به فناوری، هنر، محیط زیست یا یک حوزه تخصصی علاقه داشته باشد،
• دیده‌شدن: گاهی انتشار نام یا معرفی فرد می‌تواند انگیزه ایجاد کند،
• احساس اثرگذاری: بعضی افراد دوست دارند در تولید یک محصول یا حل یک مسئله نقش داشته باشند،
• کمک به یک هدف اجتماعی: در پروژه‌های خیریه و اجتماعی، انگیزه اصلی ممکن است کمک به دیگران باشد.

فرایند جمع سپاری به چه صورت است؟

فرآیند جمع سپاری با یک مسئله یا نیاز مشخص آغاز می‌شود. کسب و کار باید بداند دقیقا برای چه کاری به کمک افراد بیرون از سازمان نیاز دارد.

فرآیند می‌تواند به این شکل باشد:

• نیاز کسب و کار،
• ایجاد فراخوان،
• مشارکت افراد،
• جمع‌آوری پاسخ‌ها،
• بررسی و ارزیابی،
• انتخاب بهترین مشارکت‌ها،
• اجرای ایده.

البته بسته به نوع جمع سپاری، این فرآیند تغییر می‌کند.

مدل کسب و کار جمع سپاری چه اجزایی دارد؟

برای اینکه جمع سپاری به یک مدل کسب و کار واقعی تبدیل شود، داشتن یک جامعه بزرگ از افراد کافی نیست. باید مشخص باشد چه کسی مسئله را مطرح می‌کند، چه کسانی مشارکت می‌کنند و ارزش ایجاد شده چگونه به کسب و کار برمی‌گردد.

مهمترین اجزای این مدل عبارتند از:

۱. صاحب مسئله یا پروژه

• کسب و کار، سازمان یا فردی که برای حل یک مسئله یا انجام یک فعالیت به جمع مراجعه می‌کند.

۲. جمع مشارکت‌کنندگان

• افرادی که ایده، تخصص، اطلاعات، محتوا، پول یا سایر منابع خود را در اختیار پروژه قرار می‌دهند.

۳. پلتفرم یا کانال ارتباطی

• این بخش مشارکت افراد را ساده می‌کند،
• یعنی ممکن است یک وب سایت، اپلیکیشن، شبکه اجتماعی یا حتی یک سیستم داخلی باشد.

۴. مشوق مشارکت

• باید دلیلی وجود داشته باشد که افراد را به مشارکت ترغیب کند،
• این مشوق می‌تواند پول، جایزه، محصول، تخفیف، اعتبار، دیده‌شدن، تجربه، مالکیت یا حتی احساس مشارکت در یک پروژه جذاب باشد.

۵. سازوکار انتخاب و ارزیابی

• وقتی هزاران نفر ایده یا پاسخ ارائه می‌کنند، کسب و کار باید بتواند بهترین موارد را شناسایی کند،
• این کار می‌تواند با رای کاربران، بررسی کارشناسان، الگوریتم‌های نرم افزاری یا ترکیبی از این روش‌ها انجام شود.

۶. ارزش ایجاد شده

• در نهایت باید مشخص شود مشارکت جمع چه ارزشی برای کسب و کار ایجاد می‌کند،
• برای مثال کاهش هزینه، افزایش فروش، تولید محصول بهتر، دسترسی به دانش جدید یا جذب سرمایه.

آشنایی با انواع مدل کسب و کار جمع سپاری

مدل کسب و کار جمع سپاری، یک مدل واحد نیست و می‌تواند شکل‌های مختلفی اجرا شو. از مهم‌ترین انواع آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. جمع سپاری ایده

در این مدل، کسب و کار، مجری برای پیدا کردن ایده‌های جدید از گروه بزرگی از افراد کمک می‌گیرد.

مزیت این روش این است که شرکت فقط به چند ایده از اعضای تیم داخلی محدود نمی‌شود و می‌تواند به طیف بسیار گسترده‌تری از دیدگاه‌ها دسترسی پیدا کند.

۲. جمع سپاری حل مسئله

گاهی یک شرکت با یک مسئله تخصصی مواجه است که تیم داخلی قادر به حل سریع آن نیست. در این شرایط می‌توان مسئله را به یک جامعه بزرگ‌تر ارائه کرد تا افراد متخصص راهکارهای خود را پیشنهاد دهند.

این مدل در حوزه‌هایی مانند فناوری، مهندسی، تحقیق و توسعه و علوم کاربرد زیادی دارد.

۳. جمع سپاری تولید محتوا

در این مدل، کاربران بخشی از محتوای موردنیاز یک پلتفرم یا کسب و کار را تولید می‌کنند.

۴. جمع سپاری داده

در این روش، تعداد زیادی از افراد در جمع‌آوری یا تکمیل داده‌ها مشارکت می‌کنند. مثلا یک پروژه می‌تواند از کاربران بخواهد اطلاعات مربوط به مکان‌ها، تصاویر، مسیرها یا ویژگی‌های خاصی را ثبت کنند.

۵. جمع سپاری رای و نظر

گاهی هدف کسب و کار دریافت ایده نیست؛ بلکه می‌خواهد از مردم برای انتخاب بین چند گزینه کمک بگیرد.

۶. جمع سپاری تخصص

در این مدل، کسب و کار از تخصص افراد مختلف خارج از سازمان استفاده می‌کند.

ممکن است افراد متخصص در زمینه‌هایی مانند برنامه‌نویسی، طراحی، بازاریابی، ترجمه، تحلیل داده یا مهندسی در پروژه مشارکت کنند.

این مدل برای کسب و کارهایی که به تخصص خاصی نیاز دارند اما نمی‌خواهند همه متخصصان را به صورت تمام وقت استخدام کنند، می‌تواند جذاب باشد.

۷. تامین مالی جمعی

یکی از شناخته شده‌ترین انواع مرتبط با جمع سپاری، تامین مالی جمعی یا Crowdfunding است.

در این روش، یک پروژه یا کسب و کار به جای دریافت سرمایه از یک یا چند سرمایه‌گذار بزرگ، منابع مالی موردنیاز خود را از تعداد زیادی از افراد جذب می‌کند.

تفاوت جمع سپاری و تامین مالی جمعی چیست؟

این دو اصطلاح به دلیل شباهت زیاد، گاهی به جای یکدیگر استفاده می‌شوند؛ اما این کار از نظر مفهومی درست نیست.

جمع سپاری مفهوم گسترده‌تر است و تامین مالی جمعی یکی از کاربردهای آن محسوب می‌شود.

تفاوت اصلی در چیزی است که از جمع دریافت می‌کنیم.

یک مثال از مدل کسب و کار جمع سپاری

یک مثال از تامین مالی جمعی

این تفاوت ساده، یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید در زمان صحبت درباره مدل کسب و کار جمع سپاری به آن توجه کرد.

مزایا و معایب مدل کسب و کار جمع سپاری چیست؟

مدل کسب و کار جمع سپاری، یک شمشیر دو لبه است که هم می‌تواند برای کسب و کارتان بسیار مفید واقع شده و گره‌های زیادی از سر راهتان باز کند و هم می‌تواند آسیب زا باشد. مهم این است که شما چطور از این روش استفاده می کنید.

مزایا:

استفاده درست از جمع سپاری می‌تواند مزایای قابل توجهی برای کسب و کارها داشته باشد که از آن جمله، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:‌

معایب:

جمع سپاری همیشه موفق نیست و اجرای نادرست آن می‌تواند حتی برای کسب و کار هزینه بر باشد.

چگونه یک مدل کسب و کار جمع سپاری طراحی کنیم؟

در این بخش، تصمیم داریم نحوه پیاده سازی این مدل در یک کسب و کار را به صورت مرحله به مرحله به شما توضیح دهیم تا در صورت نیاز، بتوانید آن را برای کسب و کار خود طراحی نمایید.

۱. مسئله را دقیق و شفاف تعریف کنید

اولین قدم در جمع سپاری، تعریف دقیق مسئله است. اگر مسئله مبهم باشد، خروجی‌ها نیز پراکنده و غیرقابل استفاده خواهند بود.

به جای جملات کلی، باید مسئله را به شکل مشخص و قابل فهم بیان کنید. هرچه مسئله دقیق‌تر باشد، افراد مشارکت کننده بهتر می‌فهمند چه چیزی از آنها خواسته شده و پاسخ‌های بهتری ارائه می‌دهند.

۲. مشخص کنید به چه چیزی نیاز دارید

در این مرحله باید تعیین کنید که از جمع چه نوع خروجی می‌خواهید. این کار تعیین می‌کند که اصلا چه نوع جمع سپاری باید اجرا شود.

• آیا به سرمایه نیاز دارید؟
• آیا به ایده و خلاقیت نیاز دارید؟
• آیا به تخصص فنی نیاز دارید؟
• آیا به محتوای تولیدشده توسط کاربران نیاز دارید؟
• آیا به داده یا اطلاعات بازار نیاز دارید؟

۳. جامعه هدف مناسب را شناسایی کنید

همه افراد برای همه پروژه‌ها مناسب نیستند. انتخاب جامعه هدف اشتباه می‌تواند کیفیت خروجی را به شدت کاهش دهد.

در این مرحله باید موارد زیر را مشخص کنید:

• چه کسانی بیشترین دانش یا تجربه مرتبط را دارند؟
• چه کسانی بیشترین علاقه را به موضوع دارند؟
• چه کسانی بیشترین استفاده را از نتیجه خواهند داشت؟

هرچه جامعه هدف دقیق‌تر انتخاب شود، کیفیت مشارکت‌ها بالاتر می‌رود حتی اگر تعداد کمتر باشد.

۴. مشوق مناسب طراحی کنید

هیچ جمع سپاری موفقی بدون انگیزه قوی شکل نمی‌گیرد. در واقع افراد مشارکت کننده باید بدانند چرا باید وقت یا انرژی خود را صرف کنند.

مشوق‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• پول یا جایزه نقدی،
• تخفیف یا کوپن خرید،
• دریافت محصول رایگان،
• معرفی نام فرد (اعتبار اجتماعی)،
• دسترسی زودهنگام به محصول،
• امکان مشارکت در تصمیم گیری نهایی،
• حس اثرگذاری و مشارکت در یک پروژه مهم.

۵. مسیر مشارکت را ساده و بدون اصطکاک طراحی کنید

اگر فرآیند مشارکت پیچیده باشد، حتی افراد علاقه مند هم منصرف می‌شوند. به همین خاطر باید به این موارد توجه کنید:

• فرم‌ها کوتاه و ساده باشند،
• مراحل مشارکت زیاد نباشد،
• نیاز به اطلاعات غیر ضروری حذف شود،
• امکان مشارکت با موبایل فراهم باشد،
• توضیحات واضح و قابل فهم باشد.

یادتان باشد که هر کلیک اضافه می‌تواند نرخ مشارکت را کاهش دهد.

۶. مشارکت‌ها را با معیارهای مشخص ارزیابی کنید

بعد از دریافت مشارکت‌ها، باید بتوانید آنها را به صورت منظم بررسی و دسته بندی کنید. معیارهای مهم برای این منظور عبارتند از:

• میزان کاربردی بودن ایده،
• هزینه اجرای آن،
• میزان نوآوری،
• هم‌راستایی با اهداف کسب و کار،
• میزان استقبال سایر کاربران،
• قابلیت اجرا در زمان مشخص.

۷. نتیجه را شفاف اعلام کنید و بازخورد بدهید

یکی از مهمترین مراحل که اغلب نادیده گرفته می‌شود، اعلام نتیجه به مشارکت کنندگان است. در این مرحله باید موارد زیر را مشخص کنید:

• چه ایده‌هایی انتخاب شدند،
• چرا برخی ایده‌ها انتخاب نشدند،
• نتیجه نهایی چه شد،
• مشارکت افراد چگونه تاثیر گذاشت.

مزیت این روش، ایجاد حس اعتماد، وفاداری و مشارکت بلندمدت در جامعه کاربران است.

اگر این ۷ مرحله را به درستی اجرا کنید، جمع سپاری از یک ایده ساده به یک سیستم قدرتمند برای نوآوری، بازاریابی و حتی توسعه محصول تبدیل می‌شود.

در واقع موفقیت در جمع سپاری فقط به داشتن جمعیت زیاد نیست، بلکه به این بستگی دارد که:

• چقدر مسئله را دقیق تعریف کرده‌اید،
• چقدر مشارکت را ساده کرده‌اید،
• چقدر انگیزه ایجاد کرده‌اید،
• و چقدر به مشارکت کنندگان احترام گذاشته‌اید.

بوم مدل کسب و کار جمع سپاری چگونه است؟

اگر بخواهیم مدل جمع سپاری را با بوم مدل کسب و کار (Business Model Canvas) بررسی کنیم، می‌توانیم اجزای آن را به شکل زیر در نظر بگیریم:

البته این بوم برای همه کسب و کارهای جمع سپاری یکسان نیست و باید بر اساس نوع پروژه و روش درآمدزایی تغییر کند.

مثال از بوم مدل کسب و کار جمع سپاری

اگر یک پلتفرم جمع‌سپاری ایده را در نظر بگیریم، بوم مدل کسب و کار آن می‌تواند به این شکل باشد:

• بخش مشتریان شامل شرکت‌هایی است که به ایده نیاز دارند و همچنین کاربران خلاق،
• ارزش پیشنهادی دسترسی سریع به ایده‌های متنوع و کاهش هزینه تحقیق و توسعه است،
• کانال‌ها شامل وب‌سایت و اپلیکیشن،
• ارتباط با مشتری از طریق جامعه‌سازی و سیستم امتیازدهی،
• جریان درآمد از طریق کارمزد دریافت ایده‌های برتر یا اشتراک شرکت‌ها،
• منابع کلیدی شامل جامعه کاربران و پلتفرم آنلاین،
• فعالیت‌های کلیدی شامل جذب کاربران، مدیریت ایده‌ها و ارزیابی کیفیت،
• شرکای کلیدی شامل شرکت‌های نوآور و متخصصان حوزه‌های مختلف،
• ساختار هزینه شامل توسعه پلتفرم، بازاریابی و مدیریت جامعه کاربران است.

مدل درآمدی پلتفرم‌های جمع سپاری چگونه است؟

اگر خودتان بخواهید یک پلتفرم جمع سپاری راه‌اندازی کنید، یکی از مهمترین سوالات این است که درآمد از کجا ایجاد می‌شود.

چند مدل رایج وجود دارد:

• دریافت کارمزد: پلتفرم می‌تواند درصدی از مبلغ پروژه یا معامله را دریافت کند،
• دریافت اشتراک: کسب و کارها برای دسترسی به امکانات پلتفرم هزینه اشتراک پرداخت می‌کنند،
• دریافت هزینه انتشار پروژه: برای مثال، صاحب پروژه برای قرار دادن درخواست خود در پلتفرم مبلغ مشخصی پرداخت می‌کند،
• تبلیغات: اگر پلتفرم تعداد زیادی کاربر داشته باشد، می‌تواند از تبلیغات درآمد کسب کند،
• ارائه خدمات تخصصی: پلتفرم می‌تواند در کنار خدمات اصلی، خدماتی مانند مشاوره، تحلیل داده، بازاریابی یا اعتبارسنجی ارائه کند.

مدل درآمدی باید به‌گونه‌ای باشد که هم برای پلتفرم پایدار باشد و هم مشارکت افراد و کسب و کارها را بیش از حد پرهزینه نکند.

چه کسب و کارهایی برای جمع سپاری مناسب هستند؟

جمع سپاری تقریبا در بسیاری از صنایع قابل استفاده است، اما در برخی حوزه‌ها کاربرد بیشتری دارد:

• فناوری و استارتاپ‌ها،
• طراحی و تولید محصول،
• نرم‌افزار،
• تولید محتوا،
• بازاریابی،
• تحقیقات بازار،
• آموزش،
• صنایع خلاق،
• پروژه‌های اجتماعی،
• خیریه‌ها،
• تحقیق و توسعه،
• پروژه‌های علمی.

آیا جمع سپاری برای کسب و کارهای کوچک هم مناسب است؟

بله. جمع سپاری به شرکت‌های بزرگ محدود نیست. یک کسب و کار کوچک حتی می‌تواند با ابزارهای ساده شروع کند.

مثلا یک فروشگاه آنلاین لباس می‌تواند در شبکه اجتماعی خود از مشتریان بپرسد:

«اگر قرار باشد مدل جدیدی به محصولات ما اضافه کنیم، چه رنگی را بیشتر می‌پسندید؟»

یا:

«کدام ویژگی را دوست دارید در محصول بعدی ببینید؟»

این کار یک نمونه ساده از جمع سپاری ایده و دریافت بازخورد از مشتریان است. بنابراین برای شروع جمع سپاری همیشه به یک پلتفرم پیچیده نیاز ندارید؛ گاهی یک جامعه کوچک اما فعال از مشتریان می‌تواند نقطه شروع خوبی باشد.

برای پیاده سازی مدل کسب و کار جمع سپاری از چه کسی مشاوره بگیریم؟

مدل کسب و کار جمع سپاری روشی است که به کسب و کار اجازه می‌دهد برای انجام بخشی از فعالیت‌های خود از ظرفیت تعداد زیادی از افراد خارج از سازمان استفاده کند. این ظرفیت می‌تواند شامل ایده، دانش، تخصص، محتوا، داده، رای، نیروی انسانی یا سرمایه باشد.

در صورتی که شما هم می‌خواهید این مدل را در کسب و کار خود پیاده کنید اما مشکل دارید، می‌توانید از مشاورین متخصص ما در آکادمی پاکراه کمک بگیرید. ضمن اینکه هر سوالی در ذهنتان باقی مانده‌، می‌توانید کامنت بگذارید تا پاسخگویتان باشیم!