محیط کار فقط محلی برای انجام وظایف و کسب درآمد نیست؛ بخش قابل توجهی از زمان روزانه ما در کنار همکاران و مدیران سپری میشود. به همین دلیل، رفتار افراد حاضر در یک محیط کاری میتواند تأثیر مستقیمی بر آرامش، انگیزه، تمرکز و حتی کیفیت عملکرد ما داشته باشد.در بیشتر محیط های کاری، اختلاف نظر و تعارض طبیعی است.
اما گاهی با افرادی مواجه میشویم که رفتارشان به صورت مداوم باعث ایجاد تنش، درگیری، شایعه، بیاعتمادی یا فرسودگی روانی در میان همکاران میشود. این افراد ممکن است در ظاهر بسیار خوشبرخورد، اجتماعی و حتی محبوب باشند، اما در تعاملات کاری الگوهایی از رفتارهای آزاردهنده و مخرب نشان دهند.در این مقاله از آکادمی پاکراه به توضیح و بررسی شخصیت سمی در محیط کار و راهکارهای مقابله با این افراد می پردازیم.
ویژگی شخصیت های سمی در محیط کار
افراد سمی الزاما شبیه یک فرد عصبانی یا پرخاشگر نیستند. بعضی از آنها حتی در برخورد اول بسیار جذاب، اجتماعی و دوست داشتنی به نظر میرسند و به خوبی میتوانند اعتماد دیگران را جلب کنند.
با این حال، چند رفتار میتواند زنگ خطر باشد:
1. ایجاد و پخش شایعه
یکی از مخرب ترین رفتارها در محیط کار، صحبت کردن مداوم درباره دیگران در غیاب آنهاست. فردی که مرتب درباره همکارانش بد گویی میکند، ممکن است در ابتدا شما را محرم خود بداند و اطلاعات زیادی با شما در میان بگذارد؛ اما احتمال دارد زمانی که رابطه تان تغییر کند، همین رفتار را درباره شما نیز تکرار کند.
بنابراین بهتر است وارد گفتگوهایی که هدفشان تخریب همکاران است نشوید و اطلاعات شخصی خود را در اختیار افرادی که به شایعه علاقه دارند قرار ندهید.
2. ایجاد درگیری و کشاندن دیگران به آن
برخی افراد دائماً درگیر اختلاف با دیگران هستند و برای هر مسئلهای یک دشمن یا مقصر پیدا میکنند. آنها ممکن است تلاش کنند همکاران را علیه یکدیگر قرار دهند یا از دیگران برای پیشبرد اختلافات خود استفاده کنند.
در چنین شرایطی، مهم است خودتان را وارد بازی نکنید. اگر اختلافی میان دو نفر وجود دارد، تا زمانی که مستقیما به مسئولیت شما مربوط نیست، بهتر است نقش واسطه، قاضی یا طرفدار یکی از طرفین را بر عهده نگیرید.
3. رفتار متفاوت با افراد مختلف
یکی از نشانه هایی که میتواند توجه شما را جلب کند، تفاوت شدید رفتار فرد با افراد مختلف است. ممکن است با مدیران بسیار محترمانه و دوستانه رفتار کند، اما با کارکنانی که قدرت کمتری دارند برخورد تحقیرآمیز یا نامناسب داشته باشد.البته یک رفتار منفرد برای قضاوت درباره شخصیت یک فرد کافی نیست. چیزی که اهمیت دارد، الگوی تکرارشونده رفتار است..
4. نپذیرفتن مسئولیت
فردی که همیشه دیگران را مقصر اشتباهات خود میداند، اصلاح شرایط را دشوارتر میکند. اگر هر مشکلی به گردن همکار، مدیر، شرایط یا عوامل بیرونی انداخته شود، امکان حل واقعی مسئله کاهش پیدا میکند.
5. ایجاد فضای منفی
برخی افراد تقریبا در هر موقعیتی مشکل پیدا میکنند. حتی در شرایطی که بیشتر اعضای گروه از یک اتفاق مثبت لذت میبرند، آنها ممکن است روی چیزی تمرکز کنند که باعث نارضایتی شان شده است.
این رفتار وقتی به محیط کار منتقل میشود، میتواند روحیه سایر کارکنان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
راهکارهای برخورد با افراد سمی
مهم ترین نکته این است که هدف شما نباید تغییر دادن شخصیت فرد مقابل باشد. شما نمی توانید رفتار یک انسان دیگر را کنترل کنید، اما میتوانید نحوه واکنش خود، میزان ارتباط و مرزهای خود را مدیریت کنید.
1. وارد درگیری نشوید
افراد سمی ممکن است تلاش کنند از شما واکنش احساسی بگیرند. عصبانی شدن، فریاد زدن یا پاسخ دادن با همان لحن ممکن است برای چند لحظه احساس خوبی ایجاد کند، اما در محیط حرفه ای به نفع شما تمام نمیشود. اگر فرد مقابل توهین می کند، لازم نیست با توهین پاسخ دهید.
اگر شایعهای درباره شما منتشر کرده، لازم نیست در مقابل دیگران درباره او شایعه پراکنی کنید.تا حد امکان آرام بمانید و گفت و گو را به موضوع کاری برگردانید.
2. ارتباط خود را محدود و حرفه ای کنید
اگر مجبور هستید با فردی که رفتار آزاردهنده دارد همکاری کنید، لازم نیست با او رابطه ای صمیمی داشته باشید. ارتباط را تا حد امکان به موضوعات کاری محدود کنید. اطلاعات شخصی، مشکلات خانوادگی، مسائل مالی یا احساسات خود را با او در میان نگذارید؛ به خصوص اگر تجربه کردهاید که از اطلاعات دیگران برای ایجاد اختلاف یا شایعه استفاده میکند.
اگر فردی تلاش میکند شما را وارد بحثی درباره یک همکار کند، میتوانید بگویید:
ترجیح میدهم درباره همکارمان وقتی حضور ندارد صحبت نکنم
یا اگر بحث از موضوع کاری خارج شد:
بیایید روی مسئله کاری تمرکز کنیم
این نوع برخورد به شما کمک میکند بدون ایجاد درگیری، مرز خود را مشخص کنید.
3. مرزهای مشخص داشته باشید
مرزگذاری یکی از مهمترین مهارت ها در برخورد با افراد با شخصیت سمی است.
اگر فردی مرتب خارج از ساعات کاری با شما تماس میگیرد، میتوانید زمان مشخصی برای پاسخ گویی تعیین کنید. اگر مرتب وارد مسائل شخصی شما میشود، میتوانید گفت و گو را تغییر دهید. اگر با لحن نامناسب صحبت میکند، میتوانید به صورت محترمانه بگویید:
اگر قرار است درباره این موضوع صحبت کنیم، ترجیح میدهم گفت و گو با احترام و در فضای حرفه ای انجام شود.
مرزگذاری به معنای بیادبی یا دشمنی نیست. یعنی مشخص کنید چه رفتاری را میپذیرید و چه رفتاری را نمی پذیرید.
4. همه چیز را مستند کنید
اگر رفتار فرد از حد یک اختلاف ساده فراتر رفته و به آزار، تهدید، تخریب اعتبار یا ایجاد مشکل جدی در کار تبدیل شده است، مستندسازی اهمیت زیادی دارد.تاریخ و زمان اتفاقات، نوع رفتار، افراد حاضر و نتیجه ای که ایجاد شده است را یادداشت کنید. پیامها و مکاتبات کاری مرتبط را نیز نگه دارید.
مستندسازی باعث میشود هنگام گزارش مسئله، به جای اینکه فقط بگویید «این فرد همیشه با من بد رفتاری میکند»، بتوانید اتفاقات مشخص و قابل بررسی را توضیح دهید.
5. اگر رفتار فرد روی کار تأثیر میگذارد، موضوع را گزارش کنید
اگر رفتار یک همکار فقط ناخوشایند است اما تأثیر جدی بر کار ندارد، ممکن است فاصله گرفتن و تعیین مرز کافی باشد.اما اگر رفتار او باعث اختلال در عملکرد شما یا تیم می شود، اعتبار حرفه ای شما را هدف قرار می دهد، تهدید یا آزار ایجاد می کند یا محیط کار را برای دیگران نیز نامناسب کرده است، موضوع باید از مسیرهای رسمی پیگیری شود. در چنین شرایطی می توانید با مدیر، منابع انسانی یا نهاد مسئول در محل کار صحبت کنید.
هنگام گزارش دادن، به جای تمرکز بر اینکه «فلانی آدم سمی یا بدی است»، درباره رفتارهای مشخص و قابل اثبات صحبت کنید.
به جای اینکه بگویید:
او آدم بسیار بدی است و همیشه قصد تخریب من را دارد.
بهتر است بگویید:
در تاریخ مشخص، در حضور این افراد، چنین صحبتی درباره من مطرح شد و پس از آن چنین اتفاقی در روند کاری رخ داد.
این نوع بیان، موضوع را از یک اختلاف شخصی به یک مسئله حرفهای قابل بررسی تبدیل می کند.
6. همیشه نمیتوان روی مدیریت حساب کرد
گزارش کردن یک رفتار نامناسب همیشه به نتیجه دلخواه منجر نمی شود.گاهی فرد موردنظر رابطه بسیار خوبی با مدیر دارد، گاهی مدیر از رفتار او اطلاع کافی ندارد و گاهی حتی ممکن است خود مدیریت بخشی از مشکل باشد. در چنین شرایطی، ممکن است گزارش شما جدی گرفته نشود یا حتی شرایط پیچیده تر شود. به همین دلیل، مستندسازی و حفظ ارتباط حرفهای اهمیت بیشتری پیدا میکند.
7.از روش «سنگ خاکستری» استفاده کنید
یکی از روشهایی که گاهی در برخورد با افراد بسیارسمی یا تحریک کننده مطرح میشود، روش «سنگ خاکستری» است.ایده اصلی این روش این است که در تعامل با فرد مقابل، تا حد امکان خنثی، کوتاه و غیرقابل تحریک باقی بمانید.
یعنی:
- اطلاعات شخصی خود را در اختیار او قرار ندهید.
- وارد بحث های بیپایان نشوید.
- در برابر تحریکها واکنش شدید نشان ندهید.
- پاسخهای کوتاه و محترمانه بدهید.
- وارد شایعه و غیبت نشوید.
- تلاش نکنید او را تغییر دهید یا ثابت کنید که اشتباه میکند.
البته این روش به معنای تحمل آزار یا سکوت در برابر سوءاستفاده نیست. اگر رفتار فرد تهدیدآمیز، تبعیضآمیز، جنسی، فیزیکی یا به طور جدی آسیبزا است، باید از مسیر مناسب برای گزارش و پیگیری آن استفاده کرد.
8. اجازه ندهید رفتار او ارزش شما را تعیین کند
یکی از دشوارترین بخشهای برخورد با یک فرد سمی این است که ممکن است بعد از مدتی رفتار او را شخصی کنیم. اگر فردی دائماً از شما انتقاد میکند، پشت سر شما صحبت میکند یا تلاش میکند اعتبارتان را زیر سؤال ببرد، ممکن است کم کم با خودتان فکر کنید:
شاید واقعاً مشکلی در من وجود دارد.
اما رفتار یک فرد دیگر، معیار ارزش شما نیست.
به جای اینکه دائماً به این فکر کنید که چرا او چنین رفتاری دارد، روی چیزهایی تمرکز کنید که در کنترل شما هستند: عملکرد حرفه ای، رفتار خودتان، روابط سالم و تصمیمهایی که برای آینده میگیرید.
9. از افراد قابل اعتماد کمک بگیرید
مواجهه طولانی با یک فرد دشوار میتواند باعث شود دید ما نسبت به شرایط محدود شود. گاهی صحبت کردن با یک همکار قابل اعتماد، دوست، عضو خانواده یا فرد با تجربه میتواند به ما کمک کند شرایط را از زاویه دیگری ببینیم.
افراد خارج از ماجرا معمولاً راحت تر میتوانند تشخیص دهند که آیا رفتار طرف مقابل واقعاً غیرعادی است یا اینکه ما به دلیل فشار و درگیری عاطفی، بیش از حد تحت تأثیر قرار گرفته ایم. البته بهتر است برای کمک گرفتن، سراغ افرادی بروید که قابل اعتماد هستند و خودشان موضوع را به شایعه جدیدی تبدیل نمیکنند.
10. گاهی بهترین تصمیم، ترک محیط کار است
گاهی اوقات هر چقدر تلاش کنید، محیط کار تغییر نمی کند. ممکن است مدیریت از رفتار فرد حمایت کند، قوانین به درستی اجرا نشوند یا فرهنگ کلی سازمان به شکلی باشد که رفتارهای مخرب در آن تحمل شوند.در چنین شرایطی،ترک محل کار الزاما به معنای شکست نیست.
اگر مدت طولانی در محیطی هستید که آرامش، سلامت روانی، روابط حرفه ای و فرصت رشد شما را از بین میبرد، ارزش دارد که هزینه ماندن را در کنار مزایای آن بررسی کنید.گاهی یک شغل با درآمد بالاتر، اگر دائماً شما را در معرض محیطی فرساینده قرار دهد، در بلند مدت ارزش خود را از دست میدهد.
نقش مدیران در کنترل افراد سمی
مسئولیت مقابله با رفتارهای مخرب فقط بر عهده قربانی نیست. مدیران نقش بسیار مهمی در شکل دادن به فرهنگ محیط کار دارند.اگر مدیری متوجه شود یک کارمند مرتباً باعث ایجاد تنش، شایعه، درگیری یا آسیب به دیگران میشود، نباید صرفاً به دلیل محبوبیت، سابقه یا رابطه شخصی با آن فرد، رفتار او را نادیده بگیرد. مدیر باید با فرد به صورت مستقیم صحبت کند، رفتار مورد انتظار را روشن توضیح دهد و مشخص کند که ادامه رفتار نامناسب چه پیامد هایی خواهد داشت.
همچنین قوانین باید برای همه یکسان باشند. اگر یک کارمند به دلیل جایگاه، سابقه یا رابطه اش با مدیریت از قوانینی که برای دیگران اجرا میشود مستثنا باشد، احتمال شکل گیری یک محیط کاری ناسالم بیشتر خواهد شد. از طرف دیگر، هنگام استخدام نیز توجه به توانایی فرد در همکاری، حل اختلاف، پذیرش بازخورد و رفتار محترمانه با دیگران میتواند از ورود بسیاری از مشکلات به سازمان جلوگیری کند.
برای یادگیری مدیریت روابط در محل کار از چه کسی مشاوره بگیریم؟
افراد دشوار و رفتارهای سمی تقریباً در هر محیط کاری وجود دارد. مهم این است که اجازه ندهیم رفتار آنها کنترل زندگی و عملکرد ما را در دست بگیرد.درگیر نشوید، مرز مشخص کنید، ارتباط را حرفهای نگه دارید، اتفاقات مهم را مستند کنید و در صورت آسیب به خود یا تیم، موضوع را از مسیر مناسب گزارش دهید؛و اگر محیطی به طور مداوم آرامش و رشد شما را از بین می برد و هیچ ارادهای برای اصلاح آن وجود ندارد، گاهی عاقلانه ترین تصمیم این است که برای پیدا کردن محیطی سالم تر اقدام کنید.
در این مقاله از آکادمی پاکراه تلاش کردیم ویژگی های افراد با رفتارهای سمی را بررسی کنیم و راهکارهایی برای مدیریت و برخورد حرفه ای با آنها در محیط کار ارائه دهیم. اگر در محیط کار خود با چنین شرایطی مواجه هستید و نمیدانید بهترین واکنش چیست، لازم نیست این مسیر را به تنهایی طی کنید. میتوانید با دریافت مشاوره شغلی و فردی از متخصصان و مشاوران آکادمی پاکراه، شرایط خود را بررسی کرده و برای مدیریت بهتر موقعیت و تصمیمگیری آگاهانه تر، راهکار مناسب دریافت کنید.
به فردی گفته میشود که با رفتارهای تکراری مانند شایعهپراکنی، ایجاد تنش، تحقیر دیگران یا فرار از مسئولیت، فضای کاری را فرساینده میکند.
به الگوی رفتاری آنها توجه کنید؛ مانند بدگویی مداوم از همکاران، مقصر دانستن دیگران، ایجاد درگیری و رفتار متفاوت با افراد قدرتمند و ضعیفتر.
ارتباط را حرفهای و محدود نگه دارید، وارد شایعه و بحث احساسی نشوید و مرزهای مشخصی برای تعامل تعیین کنید.
اگر رفتار او روی عملکرد تیم، اعتبار حرفهای، امنیت یا آرامش محیط کار اثر جدی دارد، بهتر است موضوع را با مثالها و مستندات مشخص گزارش کنید.
روی دکمه «مشاوره آنلاین» کلیک کنید تا مهندس ایمان پاکراه و تیم آکادمی پاکراه بهصورت آنلاین و کاملاً رایگان راهنماییتان کنند.
مشاوره آنلاین