اثر شبکه‌ای و تاثیر آن در بازاریابی و فروش

تصور کنید یک پیامرسان جدید طراحی شده که حتی از معروفترین پیامرسان‌ها مثل تلگرام، واتس‌اپ و… هم بهتر باشد. اگر این پیامرسان را نصب کنید و ببینید که به سرعت در بین مردم محبوب شده، ارزش آن برایتان بسیار بیشتر خواهد بود. برعکس، اگر هیچدام از دوستان و آشنایانتان از آن استفاده نکنند، هیچ علاقه‌ای به آن نخواهید داشت. این همان سازوکار اثر شبکه‌ای است!

اثر شبکه‌ای (Network Effect) به زبان ساده، یعنی ارزش یک محصول یا سرویس با افزایش تعداد کاربران آن بیشتر می‌شود. به عبارت دیگر، هر کاربر جدید، نه تنها برای خودش، بلکه برای دیگر کاربران ارزش بیشتری خلق می‌کند.

در این مقاله از آکادمی پاکراه، تصمیم داریم شما را با این پدیده و کاربردهایی که در بازاریابی و فروش دارد، آشنا کنیم. همچنین راهکارهایی برای تقویت آن آموزش خواهیم داد؛ پس تا انتها همراهمان بمانید!

اثر شبکه‌ای چیست؟

اثر شبکه‌ای (Network Effect) پدیده‌ای است که در آن، ارزش یک کالا یا خدمت برای یک کاربر، با افزایش تعداد کل کاربران آن محصول یا خدمت، افزایش می‌یابد.

به عبارت دیگر، هرچه افراد بیشتری از یک شبکه، پلتفرم، یا محصول خاص استفاده کنند، آن محصول برای هر یک از کاربران موجود و همچنین کاربران جدید، مفیدتر و جذاب‌تر می‌شود.

تاریخچه اثر شبکه‌ای

مفهوم کلی و پیدایش اثر شبکه‌ای، ریشه در اقتصاد و تئوری شبکه دارد و در دهه‌های گذشته شکل گرفته است.

• در دهه 1950–1960 اولین نشانه‌ها در اقتصاد و ارتباطات دیده شد، زمانی که محققان دریافتند ارزش شبکه‌های تلفن با افزایش تعداد مشترکان رشد می‌کند،
• در دهه 1970 ریچارد کرک اسکات قانون متکالف (Metcalfe’s Law) را مطرح کرد که بیان می‌کرد ارزش یک شبکه متناسب با مربع تعداد کاربران آن است،
• با ظهور اینترنت و پلتفرم‌های دیجیتال در دهه 1990–2000، اثر شبکه‌ای به یکی از مفاهیم بسیار مهم در بازاریابی و فروش یا حتی مدل‌های کسب و کار مثل مدل کسب و کار پلتفرمی تبدیل شد.

امروزه و در دهه اخیر، این مفهوم در کمپین‌های بازاریابی و فروش زیادی مورد استفاده قرار می‌گیرد و شرکت‌های بزرگی در ایران و جهان، مثل فیسبوک، دیجی کالا، اوبر، اسنپ، تپسی و… از آن بهره می‌برند.

تفاوت اثر شبکه‌ای با بازاریابی شبکه‌ای

بسیاری از افراد، اثر شبکه‌ای را با بازاریابی شبکه‌ای اشتباه می‌گیرند اما این دو، کاملا متمایز از هم هستند.

• بازاریابی شبکه‌ای (Network Marketing) یک مدل فروش سازمان یافته است که در آن افراد برای فروش یا جذب زیرمجموعه، درصدی از درآمد شرکت را دریافت می‌کنند،
• این روش بر ایجاد یک شبکه‌سازی انسانی برای فروش تمرکز دارد،
• اما اثر شبکه‌ای هیچ ارتباطی با ساختارهای فروش چندسطحی ندارد و صرفا یک ویژگی محصول یا پلتفرم است که در آن، با افزایش کاربران، ارزش محصول بیشتر می‌شود.

برخلاف بازاریابی شبکه‌ای، در اثر شبکه‌ای کسی از جذب کاربر جدید پورسانت نمی‌گیرد؛ بلکه کاربران جدید به شکل طبیعی باعث افزایش ارزش و رشد محصول می‌شوند.

انواع اثرات شبکه‌ای + مثال‌هایی از هر کدام

اثر شبکه‌ای بسته به نوع محصول یا پلتفرم، می‌تواند در انواع مختلفی ظاهر شود. شناخت انواع اثرات شبکه‌ای به کسب و کارها کمک می‌کند تا متوجه شوند رشد ارزش در شبکه آن‌ها چگونه و از کدام مسیر اتفاق می‌افتد و چه استراتژی‌هایی برای تقویت آن لازم است.

اثر شبکه‌ای را می‌توان به سه نوع کلی زیر تقسیم کرد:

1. اثر شبکه‌ای مستقیم (Direct Network Effect)

در اثر شبکه‌ای مستقیم، ارزش محصول به صورت مستقیم با افزایش تعداد کاربران افزایش پیدا می‌کند؛ یعنی حضور هر کاربر جدید، تجربه و ارزش استفاده را برای دیگران بهتر می‌کند.

با کمک این نوع اثر شبکه‌ای:

• تعاملات مستقیم بیشتر می‌شود،
• ارتباطات سریع‌تر و راحت‌تر شکل می‌گیرد،
• انگیزه کاربران فعلی برای استفاده بیشتر افزایش پیدا خواهد کرد.

2. اثر شبکه‌ای غیرمستقیم (Indirect Network Effect)

در این اثر شبکه‌ای، کاربران یک بخش از شبکه، به صورت غیرمستقیم ارزش بیشتری برای بخش دیگر از همان شبکه ایجاد می‌کنند.

به عبارت دیگر، حضور کاربران گروه A باعث افزایش ارزش برای گروه B می‌شود و این چرخه باعث رشد کل شبکه می‌گردد.

در این روش، تمرکز اصلی روی دو محصول مجزا (یکی اصلی و دیگری مکمل) است. در مثال بالا، توسعه‌دهندگان بخشی از “پلتفرم” به شمار نمی‌روند، بلکه یک محصول مکمل ایجاد می‌کنند.

3. اثر شبکه‌ای دوطرفه (Cross-Side Network Effect)

این روش، یکی از قوی‌ترین انواع اثر شبکه‌ای است و بیشتر در پلتفرم‌های دوسویه دیده می‌شود.
در این نوع اثر شبکه‌ای هم دو گروه متفاوت از کاربران وجود دارند که حضور هر گروه، ارزش بیشتری برای گروه دیگر ایجاد می‌کند.

تفاوت این روش با روش قبلی در این است که هر دو گروه، بخشی از خود پلتفرم هستند و به طور همزمان برای موفقیت یکدیگر ضروری خواهند بود.

به عبارت دیگر، هر پلتفرم دوطرفه یک نوع شبکه غیرمستقیم هم به شمار می‌رود اما هر اثر شبکه‌ای غیرمستقیمی لزوما دوطرفه نیست.

6 مورد از کاربردهای اثر شبکه‌ای در بازاریابی و فروش

اثر شبکه‌ای اگر درست مورد استفاده قرار بگیرد، می‌تواند به یکی از قدرتمندترین ابزارها برای موفقیت در بازاریابی و فروش تبدیل شود؛ زیرا هر کاربر جدید نه تنها یک مشتری است، بلکه ارزش بیشتری برای دیگران ایجاد می‌کند و مسیر جذب و فروش را ساده‌تر می‌سازد.

استفاده درست از این اثر می‌تواند سرعت رشد برند را چند برابر کرده و هزینه جذب مشتری را به شکل چشمگیری کاهش دهد.

در این بخش، برخی از مهمترین کاربردهای این اثر در بازاریابی و فروش را به شما همراهان عزیز آکادمی پاکراه توضیح خواهیم داد.

1. کاهش هزینه‌های جذب مشتری

هرچقدر که شبکه بزرگتر شود، قدرت برند و اعتماد اجتماعی آن هم افزایش پیدا کرده و هزینه‌های تبلیغات کاهش می‌یابد.

در واقع وقتی تعداد کاربران یک محصول زیاد باشد، همین موضوع بهترین تبلیغ برای آن محصول خواهد بود؛ چرا که مردم به چیزی جذب می‌شوند که دیگران هم از آن استفاده می‌کنند.

2. ایجاد رشد ویروسی

در محصولاتی که اثر شبکه‌ای دارند، خود کاربران، دیگران را دعوت می‌کنند، چون هرچه افراد بیشتری در شبکه باشند، تجربه برای همه بهتر می‌شود. به این ترتیب برخلاف تبلیغات معمولی، رشد مجموعه به صورت طبیعی و سریع اتفاق می‌افتد.

3. افزایش وفاداری و ریزش کمتر مشتری

وقتی ارزش محصول به اندازه شبکه بستگی داشته باشد، خروج از شبکه برای کاربران سخت‌تر خواهد بود.

کاربرانی که شبکه گسترده‌ای در یک پلتفرم دارند (مثلا دوستان، همکاران، رانندگان، فروشندگان و…) کمتر به فکر خروج از این شبکه و وارد شدن به شبکه رقیب می‌افتند.

4. تقویت اثربخشی ابزارهای بازاریابی دیجیتال

اثر شبکه‌ای می‌تواند قدرت کانال‌های تبلیغاتی را چند برابر کند. با کمک این رویکرد:

• کمپین‌های معرفی دوستان اثر بهتری خواهند داشت،
• بازاریابی ایمیلی نرخ تبدیل بالاتری پیدا می‌کند،
• تبلیغات کلیکی بهتر نتیجه می‌دهند،
• و… .

5. تقویت برند و ایجاد اثر تایید اجتماعی (Social Proof)

هرچه تعداد کاربران بیشتر شود، برند معتبرتر به نظر می‌رسد. مشتریان جدید با دیدن تعداد اعضا، میزان استفاده، تعداد فروشندگان و رانندگان و همچنین تعداد محتوای تولید شده از سوی کاربران، احساس اعتماد بیشتری پیدا کرده و سریع‌تر خرید می‌کنند.

6. ایجاد مزیت رقابتی پایدار

اثر شبکه‌ای یکی از معدود مزیت‌هایی است که رقبا نمی‌توانند به ‌راحتی آن را کپی کنند. وقتی یک شبکه به اندازه کافی بزرگ شود، وارد فاز نخست گزینی (Winner Takes All) می‌شود و برندهای دیگر نمی‌توانند جای آن را بگیرند.

استراتژی‌های عملی برای تقویت اثر شبکه‌ای در بازاریابی

منظور از تقویت کردن اثر شبکه‌ای این است که کاری کنیم کاربران، ارزش بیشتری برای یکدیگر ایجاد کنند و رشد محصول به شکل طبیعی و سریع اتفاق بیفتد.

در این بخش، چند استراتژی کاربردی و قابل اجرا را برای این منظور به شما معرفی می‌کنیم.

1. ساده بودن دعوت از دیگران

یکی از بهترین روش‌ها برای تقویت اثر شبکه‌ای این است که کاربران بتوانند دیگران را خیلی راحت دعوت کنند. دعوت باید فقط در حد چند کلیک باشد؛ در غیر این صورت، نتیجه‌ای نخواهد داشت.

2. طراحی مشوق‌های دوطرفه

مشوق‌ها باعث نمی‌شوند شبکه‌ای ایجاد شود، ولی کمک می‌کنند چرخه سریع‌تر حرکت کند.
بهترین نوع مشوق، دوطرفه است؛ یعنی هم دعوت‌کننده و هم فرد دعوت‌شده سود ببرند.

3. ایجاد ارزش بیشتر برای کاربران فعلی با ورود کاربران جدید

مهمترین اصل در اثر شبکه‌ای این است که کاری کنید هر کاربر جدید مزایای مستقیم برای کاربران قدیمی داشته باشد.

4. امکان تعامل میان کاربران

هرچه تعامل بین کاربران راحت‌تر باشد، شبکه زنده‌تر و پویاتر خواهد بود. برخورداری از قابلیت تعامل، شاید ساده به نظر برسد اما مطمئن باشید که تاثیرات زیادی خواهد داشت.

5. نمایش رشد شبکه برای ایجاد اعتماد

گاهی تنها لازم است کاربران ببینند که شبکه شما بزرگ است تا خود به خود، حس بهتری پیدا کرده و اعتماد بیشتری به شما داشته باشند.

شما می‌توانید با نمایش تعداد کاربران، تعداد سفارشات روزانه و مواردی از این قبیل، این حس را در آنها تقویت نمایید.

6. استفاده از محتوا برای تقویت شبکه

انتشار محتوای مفید و جذاب، باعث می‌شود کاربران احساس کنند بخشی از یک جامعه بزرگتر هستند.

7. همکاری‌های هوشمندانه با برندهای دیگر

برای رشد شبکه خود، لازم نیست همه چیز را تنهایی انجام دهید. گاهی اوقات همکاری با برندهایی که شبکه‌ای در حال رشد دارند، می‌تواند رشد شما را چند برابر کند.

اثر شبکه‌ای برای کدام کسب و کارها مناسب است؟

حالا که به خوبی با اثر شبکه‌ای آشنا شدید، بیایید بررسی کنیم که اصلا این روش برای کدام دسته از کسب و کارها موثر است؟

اگر محصول یا خدمات شما بدون حضور یا تعامل کاربران دیگر هم کار می‌کند، اثر شبکه‌ای چندان برایتان موثر نخواهد بود.

کسب‌وکارهایی که بیشترین بهره را از اثر شبکه‌ای می‌برند عبارتند از:

• پلتفرم‌ها و مارکت‌پلیس‌ها مثل دیجی کالا و ترب،
• اپلیکیشن‌ها و سرویس‌های ارتباطی مثل تلگرام، واتس‌اپ، لینکدین،
• خدمات اشتراک و حمل و نقل آنلاین مثل اسنپ، تپسی،
• بازی‌ها و پلتفرم‌های سرگرمی آنلاین،
• ابزارها و سرویس‌های مبتنی بر داده و هوش مصنوعی مثل گوگل مپ.

برای بازاریابی و تبلیغات موفق از چه کسی مشاوره بگیریم؟

اثر شبکه‌ای یکی از قدرتمندترین ابزارهای بازاریابی به شمار می‌رود. این پدیده نشان می‌دهد که هر کاربر جدید می‌تواند ارزش بیشتری برای سایر کاربران ایجاد کند و همین موضوع، رشد محصول، بازاریابی و فروش را افزایش می‌دهد.

اگر قصد دارید اثر شبکه‌ای را در بازاریابی و تبلیغات کسب و کار خود عملیاتی کنید و رشد شبکه‌ای بسازید، یا حتی فراتر از آن، می‌خواهید یک کمپین بازاریابی و فروش موفق داشته باشید، می‌توانید از مهندس پاکراه مشاوره بگیرید تا استراتژی‌های عملی و اختصاصی برای کسب و کار شما طراحی شود.

ایشان با دانش و تجربه بالای خود، به خوبی راهنمای شما خواهند بود. جهت دریافت مشاوره کافیست با ما تماس گرفته یا فرم‌های مربوطه را پر کنید.