محتوا چیست و چه انواعی دارد

وقتی می‌گوییم محتوا، دقیقا درباره چه چیزی صحبت می‌کنیم؟ یک مقاله وبلاگ، ویدئوی اینستاگرام، پادکست، ایمیل تبلیغاتی و حتی یک صفحه محصول، همگی محتوا هستند؛ اما کاربرد و هدف یکسانی ندارند.

محتوا زمانی موثر است که برای یک مخاطب مشخص، با هدف مشخص تولید شود. اگر بدانیم محتوا چیست و چه انواعی دارد، انتخاب فرمت و روش تولید آن هم ساده‌تر می‌شود.

در این مطلب از آکادمی پاکراه، با مفهوم محتوا، انواع آن و کاربرد هرکدام آشنا می‌شویم.

هرجای مطلب سوالی برایتان پیش آمد آن را در بخش دیدگاه‌ها مطرح کنید تا کارشناسان آنلاین آکادمی پاکراه، راهنماییتان کنند.

محتوا چیست؟

محتوا هر چیزی است که اطلاعات، آموزش، تجربه یا پیامی را به مخاطب منتقل می‌کند. این پیام به شکل متن، تصویر، ویدئو، صدا یا حتی یک ابزار تعاملی ارائه می‌شود.

برای درک بهتر، فرض کنید یک فروشگاه لوازم آرایشی دارید. مقاله‌ای درباره انتخاب ضدآفتاب، ویدئوی آموزش استفاده از یک محصول یا راهنمای مقایسه دو کرم، همگی محتوا هستند.

اما یک نکته مهم وجود دارد هر چیزی که منتشر می‌شود، لزوما محتوای خوب نیست!

محتوا زمانی ارزش پیدا می‌کند که به یک نیاز واقعی پاسخ دهد. برای مثال، نوشتن «این کرم کیفیت بالایی دارد» اطلاعات زیادی به مخاطب نمی‌دهد.

اما توضیح اینکه این کرم برای چه نوع پوستی مناسب است، چه ترکیباتی دارد و در چه شرایطی نباید استفاده شود، محتوای مفیدتری برای مخاطب خواهد بود.

محتوا فقط مقاله و متن نیست

یکی از اشتباهات رایج این است که محتوا را فقط با مقاله و متن بشناسیم. در حالی که یک کسب ‌و کار می‌تواند از فرمت‌های مختلفی برای انتقال پیام خود استفاده کند. از جمله:

• مقاله آموزشی در سایت،
• ویدئوی معرفی یک محصول،
• پادکست تخصصی،
• اینفوگرافیک،
• پست شبکه‌های اجتماعی،
• کتاب الکترونیکی،
• آزمون یا ابزار آنلاین.

محتوا چه هدفی دارد؟

محتوا نباید فقط برای پر کردن سایت یا صفحه شبکه اجتماعی تولید شود. هر محتوا باید یک دلیل مشخص برای انتشار داشته باشد. این هدف مشخص می‌کند چه موضوعی را انتخاب کنیم و آن را با چه فرمتی ارائه دهیم.

مهم‌ترین اهداف محتوا شامل این موارد است:

1. آموزش دادن

مخاطب با کمک محتوا یک موضوع را بهتر یاد می‌گیرد یا می‌تواند مشکلی را حل کند.

2. جذب مخاطب

بعضی محتواها با هدف پیدا کردن مخاطبان جدید تولید می‌شوند. این محتواها بیشتر به سوال‌ها و نیازهای اولیه مخاطب پاسخ می‌دهند.

3. اعتمادسازی

مخاطب قبل از خرید فقط به توضیحات فروشنده نگاه نمی‌کند. او می‌خواهد بداند یک کسب ‌و کار چقدر تخصص و تجربه دارد.

4. کمک به فروش

محتوا بخشی از مسیر تصمیم ‌گیری مشتری است. در این مرحله، مخاطب بیشتر به دنبال مقایسه، بررسی و شناخت دقیق محصول یا خدمت است.

5. حفظ مشتری

محتوا بعد از خرید هم کاربرد دارد. آموزش درست استفاده از محصول را برای مشتری ساده‌تر می‌کند و سوالات تکراری را کاهش می‌دهد.

انواع محتوا چیست؟

محتوا را می‌توان از چند زاویه دسته‌ بندی کرد. برای همین، «مقاله»، «محتوای آموزشی» و «محتوای فروش» در یک سطح قرار نمی‌گیرند.

در جدول زیر، نگاهی کلی به انواع محتوا انداخته‌ایم:

در بخش های بعدی، محتوا را بر اساس فرمت، هدف و مسیر مشتری بررسی کرده و انواع آن را به شما کاربران عزیز آکادمی پاکراه خواهیم گفت.

انواع محتوا بر اساس فرمت

فرمت محتوا به شیوه‌ای که پیام را به مخاطب منتقل می‌کنیم گفته می‌شود. انتخاب فرمت باید به موضوع، مخاطب و کانال انتشار بستگی داشته باشد. انواع محتوا بر اساس فرمت، عبارتند از:

1. محتوای متنی

مقاله‌های وبلاگ، صفحات سایت، رپورتاژ، کتاب‌های الکترونیکی و کپشن شبکه‌های اجتماعی در این گروه قرار می‌گیرند.

برای موضوعات تخصصی که به توضیح و جزئیات نیاز دارند، متن انتخاب مناسبی است. برای مثال، توضیح تفاوت دو مدل نرم افزار حسابداری در یک مقاله به مخاطب فرصت می‌دهد ویژگی‌ها را با دقت بررسی کند.

2. محتوای تصویری

تصویر اطلاعاتی را منتقل می‌کند که توضیح آن با متن طولانی‌تر می‌شود. اینفوگرافیک، نمودار، تصویر آموزشی و اسلاید نمونه‌هایی از محتوای تصویری هستند.

3. محتوای ویدیویی

ویدئو برای موضوعاتی که دیدن فرایند به درک بهتر آن کمک می‌کند، کاربرد زیادی دارد. آموزش استفاده از محصول، معرفی خدمات، بررسی یک محصول و ویدئوهای کوتاه آموزشی نمونه‌هایی از این نوع محتوا هستند.

4. محتوای صوتی

پادکست، مصاحبه صوتی و محتوای آموزشی صوتی در این دسته قرار می‌گیرند. این فرمت زمانی کاربرد دارد که مخاطب بتواند محتوا را هنگام رانندگی، پیاده‌ روی یا انجام کارهای روزمره دنبال کند.

5. محتوای تعاملی

در محتوای تعاملی، مخاطب فقط دریافت‌ کننده اطلاعات نیست و با محتوا ارتباط برقرار می‌کند. آزمون، نظرسنجی، ماشین حساب آنلاین و ابزارهای رایگان نمونه‌هایی از این نوع محتوا هستند.

انتخاب فرمت درست، برای رساندن یک پیام مشخص اهمیت زیادی دارد. یک موضوع ممکن است برای مقاله مناسب باشد و موضوع دیگری در قالب ویدئو یا ابزار تعاملی نتیجه بهتری ایجاد کند.

انواع محتوا بر اساس هدف

همه محتواها قرار نیست یک کار را انجام دهند. یک محتوا ممکن است برای آموزش تولید شود و محتوای دیگری برای معرفی محصول یا ترغیب مخاطب به خرید.

شناخت هدف محتوا کمک می‌کند بدانیم چه چیزی را به مخاطب بگوییم و در چه مرحله‌ای منتشر کنیم. انواع محتوا بر اساس هدف، عبارتند از:

1. محتوای آموزشی

این محتوا برای انتقال دانش یا کمک به حل یک مشکل تولید می‌شود.

2. محتوای اطلاع‌ رسانی

هدف آن انتقال یک خبر، تغییر، رویداد یا اطلاعات مشخص است.

3. محتوای سرگرمی

هدف اصلی این محتوا ایجاد تعامل و سرگرم کردن مخاطب است. البته در کنار سرگرمی، ممکن است پیام برند را هم منتقل کند.

4. محتوای الهام ‌بخش

این نوع محتوا روی تجربه‌ها، داستان‌ها و ایده‌هایی تمرکز می‌کند که مخاطب را به فکر کردن یا اقدام کردن تشویق می‌کنند.

5. محتوای تبلیغاتی

در این محتوا، هدف معرفی یک محصول، خدمت یا برند و جلب توجه نسبت به آن است.

6. محتوای فروش

این محتوا مخاطبی که به خرید نزدیک‌تر شده است را هدف قرار می‌دهد. اطلاعاتی مثل ویژگی‌ها، مزایا، قیمت، شرایط خرید و مقایسه گزینه‌ها در این محتوا اهمیت بیشتری دارند.

7. محتوای اعتمادساز

این محتوا به مخاطب کمک می‌کند قبل از تصمیم ‌گیری، شناخت بیشتری از تخصص و تجربه یک کسب ‌و کار پیدا کند.

در عمل، مرز این دسته‌ها جدا نیست. یک مقاله ممکن است هم آموزشی باشد، هم به اعتمادسازی کمک کند و در نهایت مخاطب را به سمت خرید هدایت کند. مهم این است که هدف اصلی محتوا از ابتدا مشخص باشد.

انواع محتوا بر اساس مرحله سفر مشتری

مخاطب در لحظه‌ای که برای اولین بار با یک برند آشنا می‌شود، همان سوال‌هایی را ندارد که قبل از خرید دارد. بنابراین یک محتوای واحد نمی‌تواند برای همه مراحل مناسب باشد.

محتوا باید با نیاز مخاطب در همان مرحله هماهنگ شود. در ادامه انواع محتوا بر اساس مرحله سفر مشتری را می‌گوییم:

1. محتوا برای جذب مخاطب

در این مرحله، مخاطب هنوز در حال شناخت مشکل یا پیدا کردن پاسخ سوالش است. محتوا باید بدون فشار برای فروش، اطلاعات مفید در اختیار او بگذارد.

2. محتوا برای بررسی و مقایسه

مخاطب در این مرحله مشکل خود را می‌شناسد و راه‌ حل‌های مختلف را بررسی می‌کند. مقایسه و بررسی دقیق در اینجا اهمیت بیشتری دارد.

3. محتوا برای تصمیم ‌گیری و خرید

مخاطب به انتخاب نزدیک شده و به اطلاعات دقیق‌تری نیاز دارد. صفحه محصول، نمونه کار، قیمت، شرایط خدمات و سوالات متداول در این مرحله موثر واقع می‌شوند.

4. محتوا برای حفظ مشتری

رابطه محتوا با مشتری بعد از خرید تمام نمی‌شود. آموزش استفاده از محصول و پاسخ به مشکلات رایج، تجربه مشتری از ارتباط با شما را باکیفیت‌تر می‌کند.

تفاوت محتوا، تولید محتوا و بازاریابی محتوا چیست؟

این سه اصطلاح به هم مرتبط هستند، اما یک معنی ندارند. اگر تفاوت آن‌ها را بدانیم، بهتر می‌توانیم نقش محتوا را در یک کسب ‌و کار درک کنیم.

• محتوا چیست؟ محتوا همان پیامی است که به مخاطب منتقل می‌شود. برای مثال، مقاله‌ای درباره «نحوه انتخاب نرم افزار حسابداری» یک محتوا محسوب می‌شود.
• تولید محتوا چیست؟ تولید محتوا به فرایند ساخت و آماده‌ سازی محتوا گفته می‌شود. برای مثال، وقتی یک نویسنده درباره نرم افزارهای حسابداری تحقیق می‌کند، مقاله را می‌نویسد و برای انتشار در سایت آماده می‌کند، در حال تولید محتوا است.
• بازاریابی محتوا چیست؟ بازاریابی محتوا یک مرحله گسترده‌تر است. در این روش، محتوا با یک هدف بازاریابی مشخص تولید و توزیع می‌شود تا مخاطب را جذب کند و به فروش و حفظ مشتری منجر شود.

محتوا چیزی است که تولید می‌شود، تولید محتوا فرایند ساخت آن است و بازاریابی محتوا از این محتوا برای رسیدن به یک هدف کسب ‌و کاری استفاده می‌کند.

یک محتوای خوب چه ویژگی‌هایی دارد؟

تعداد محتوا به تنهایی نشان نمی‌دهد که یک استراتژی محتوا موفق است. ممکن است یک سایت در ماه ده‌ها مقاله منتشر کند، اما بیشتر آن‌ها هیچ کمکی به مخاطب نکنند.

محتوای خوب باید بتواند نیاز مشخصی از مخاطب را به شکل ساده و قابل اعتماد پاسخ دهد. در ادامه چند ویژگی یک محتوای خوب را بررسی می‌کنیم:

1. برای مخاطب مشخص نوشته شده باشد

قبل از تولید محتوا باید بدانیم قرار است چه کسی آن را بخواند. نیاز یک مدیر کسب ‌و کار با نیاز یک دانشجو یا مشتری عادی یکسان نیست.

2. یک مسئله واقعی را حل کند

مخاطب برای پیدا کردن پاسخ یک سوال یا حل یک مشکل سراغ محتوا می‌آید. اگر محتوا همان نیاز را پاسخ ندهد، حتی بهترین نگارش هم نتیجه خوبی نخواهد داشت.

3. اطلاعات قابل اعتماد داشته باشد

محتوا باید بر پایه اطلاعات درست نوشته شود. استفاده از تجربه واقعی، داده معتبر، مثال کاربردی و منابع قابل بررسی، اعتماد مخاطب را بیشتر می‌کند.

4. خواندن آن ساده باشد

مخاطب نباید برای پیدا کردن پاسخ، مجبور شود یک متن طولانی و شلوغ را خط به خط بخواند. تیترهای واضح، پاراگراف‌های کوتاه، جدول و فهرست‌های بولتی، خواندن محتوا را ساده‌تر می‌کنند.

5. هدف مشخصی داشته باشد

هر محتوا باید بداند قرار است چه کاری انجام دهد؛ آموزش دهد، مخاطب جذب کند، اعتماد بسازد یا به تصمیم ‌گیری و خرید کمک کند.

6. یک قدم به مخاطب کمک کند

محتوای خوب فقط اطلاعات جمع نمی‌کند. در پایان به مخاطب کمک می‌کند چیزی را بهتر بفهمد، تصمیم بهتری بگیرد یا کاری را راحت‌تر انجام دهد.

برای انتخاب نوع محتوا چه معیارهایی را در نظر بگیریم؟

انتخاب نوع محتوا نباید از این سوال شروع شود که چه چیزی تولید کنیم؟ اول باید بدانیم برای چه کسی، با چه هدفی و در چه مرحله‌ای از تصمیم ‌گیری محتوا را تولید می‌کنیم.

برای انتخاب درست نوع محتوا، این ۵ مورد را مد نظر داشته باشید:

۱. هدف محتوا چیست؟

اول مشخص کنید محتوا قرار است چه کاری انجام دهد. اگر هدف آموزش باشد، مقاله یا ویدئوی آموزشی مناسب است. اگر هدف فروش باشد، مقایسه محصول یا صفحه معرفی خدمات کاربرد بیشتری دارد.

۲. مخاطب چه کسی است؟

مخاطب تعیین می‌کند چه زبانی و چه فرمتی مناسب‌تر است. برای یک مدیر، یک گزارش کوتاه و تحلیلی و برای یک کاربر تازه ‌کار، آموزش تصویری و مرحله ‌به ‌مرحله فهم بهتری دارد.

۳. مخاطب در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

کسی که هنوز مشکل خود را نمی‌شناسد، به محتوای آگاهی ‌بخش نیاز دارد. کسی که چند محصول را مقایسه می‌کند، به بررسی و مقایسه دقیق نیاز دارد.

۴. موضوع با چه فرمتی بهتر منتقل می‌شود؟

هر موضوعی برای مقاله مناسب نیست. اگر قرار است نحوه کار با یک دستگاه را توضیح دهید، ویدئو از چند صفحه متن موثرتر خواهد بود.

اگر موضوع به مقایسه چند گزینه و جزئیات زیاد نیاز دارد، مقاله و جدول انتخاب بهتری هستند.

۵. مخاطب کجا محتوا را دنبال می‌کند؟

فرمت محتوا باید با کانال انتشار هم هماهنگ باشد. محتوایی که برای صفحه نتایج گوگل تولید می‌شود، لزوما همان ساختاری را ندارد که برای اینستاگرام یا یوتیوب مناسب است.

وقتی این مسیر مشخص باشد، تولید محتوا از یک کار سلیقه‌ای خارج می‌شود و هر محتوا دلیل مشخصی برای تولید خواهد داشت.

رایج‌ترین اشتباهات در تولید محتوا

اگر فقط روی تولید کردن تمرکز کنیم و دلیل تولید محتوا را فراموش کنیم، نتیجه نمی‌گیریم. چند اشتباه در این مسیر بیشتر از بقیه تکرار می‌شوند. در ادامه این اشتباهات را بررسی می‌کنیم تا شما در دام آنها نیوفتید:

1. تولید محتوا بدون شناخت مخاطب

اگر ندانیم مخاطب چه سوالی دارد، محتوایی تولید می‌کنیم که برای خودمان جذاب باشد اما برای او کاربردی نداشته باشد.

2. تبدیل هر محتوا به تبلیغ

مخاطب برای دریافت پاسخ وارد یک مقاله آموزشی شده است، نه برای اینکه در هر پاراگراف با پیشنهاد خرید روبه‌رو شود.

اگر همه محتواها فقط محصول یا خدمات را تبلیغ کنند، اعتماد مخاطب کاهش پیدا می‌کند.

3. تمرکز روی تعداد به جای کیفیت

انتشار روزانه یک محتوای دقیق و کاربردی، ارزش بیشتری از انتشار روزانه چند محتوای ضعیف دارد! مهم این است که هر محتوا یک نیاز مشخص را پاسخ دهد و دلیل روشنی برای انتشار داشته باشد.

4. کپی کردن محتوای رقبا

بررسی رقبا برای پیدا کردن موضوع و شناخت نیاز مخاطب مفید است، اما بازنویسی همان مطالب تقریبا هیچ ارزشی ندارد.

محتوای بهتر باید چیزی به اطلاعات موجود اضافه کند؛ مثل یک مثال واقعی، تجربه تخصصی، مقایسه دقیق‌تر یا پاسخ به سوالی که رقبا نادیده گرفته‌اند.

5. انتخاب فرمت بدون توجه به موضوع

گاهی یک کسب ‌و کار فقط چون ویدئو محبوب است، همه موضوعات را ویدیویی تولید می‌کند. در حالی که فرمت باید با ماهیت موضوع هماهنگ باشد.

6. نداشتن هدف مشخص

اگر ندانیم یک محتوا قرار است چه نتیجه‌ای ایجاد کند، ارزیابی عملکرد آن هم سخت می‌شود. پس قبل از تولید هر محتوا بهتر است یک سوال ساده از خودمان بپرسیم:

بعد از خواندن یا دیدن این محتوا، قرار است مخاطب چه چیزی بداند یا چه کاری بتواند انجام دهد؟

اگر پاسخ این سوال مشخص نباشد، احتمالا هنوز ایده محتوا به اندازه کافی دقیق نشده است.

برای کسب و کار خود چه نوع محتوایی تولید کنیم؟

یک نسخه ثابت برای همه کسب و کارها وجود ندارد. نوع محصول، رفتار مخاطب و هدف کسب و کار مشخص می‌کند چه محتوایی ارزش بیشتری دارد.

برای اینکه انتخاب محتوا کاربردی‌تر باشد، می‌توانیم آن را بر اساس نوع کسب و کار بررسی کنیم:

البته هر کسب و کار نباید فقط به یک مدل محتوا محدود شود. ترکیب چند نوع محتوا معمولا نتیجه بهتری می‌دهد.

اگر بخواهیم انتخاب محتوا را ساده‌تر کنیم:

• می‌خواهید در گوگل دیده شوید؟ مقاله تخصصی، راهنما و محتوای پاسخ‌محور تولید کنید،
• محصولتان نیاز به بررسی دارد؟ سراغ مقایسه، بررسی تخصصی و ویدئوی معرفی بروید،
• خدمت تخصصی ارائه می‌دهید؟ نمونه کار، مطالعه موردی و محتوای آموزشی تولید کنید،
• محصول یا خدمتتان بصری است؟ عکس، ویدئو و محتوای قبل و بعد اهمیت بیشتری دارد،
• مخاطب برای خرید مردد است؟ محتوایی تولید کنید که به سوال‌ها و نگرانی‌های قبل از خرید پاسخ دهد،
• می‌خواهید مشتری فعلی را حفظ کنید؟ آموزش استفاده، راهنما و محتوای پشتیبانی تولید کنید.

سوال درست این نیست که کدام نوع محتوا بهتر است؟؛ سوال این است که مخاطب من برای انتخاب این محصول یا خدمت، چه اطلاعاتی لازم دارد؟ پاسخ همین سوال مسیر تولید محتوا را مشخص می‌کند.

برای استراتژی محتوای کسب و کار از کجا مشاوره بگیریم؟

اگر قرار است محتوا بخشی از مسیر رشد کسب و کار شما باشد، فقط آشنایی با انواع محتوا کافی نیست. باید مشخص شود کدام محتوا برای کسب و کار شما مناسب است، مخاطب چه نیازی دارد و محتوا قرار است به چه چیزی کمک کند.

اینجاست که مشاوره تخصصی جلوی آزمون و خطای زیاد را می‌گیرد. اگر نمی‌دانید چه محتوایی باید تولید کنید، از کجا شروع کنید یا چطور محتوا را به بخشی از مسیر رشد کسب و کارتان تبدیل کنید، دریافت مشاوره از مهندس پاکراه نقطه شروع مناسبی برای طراحی یک مسیر مشخص خواهد بود.